Wat is de ziekte van Parkinson ?
De ziekte van Parkinson veroorzaakt een stoornis in de verbinding tussen hersenen en spierstelsel, wegens het afsterven van bepaalde cellen in de hersenen die de overdrachtsstof (of 'neurotransmitter') dopamine produceren. Dit tekort aan dopamine veroorzaakt beven in rust, stijfheid en traagheid.
Het is een ziekte die geleidelijk erger wordt, maar de evolutie ervan verschilt sterk van persoon tot persoon.
Voorkomen
In de meeste gevallen beginnen de eerste symptomen tussen 50 en 65 jaar, maar het is mogelijk dat er reeds op jongere leeftijd symptomen beginnen. Van de neurologische aandoeningen die verband houden met een versnelde veroudering van het zenuwstelsel, is de ziekte van Parkinson de meest frequente na de ziekte van Alzheimer. De toenemende vergrijzing zal het aantal mensen met deze aandoeningen doen stijgen.
Oorzaken
De eigenlijke oorzaak is nog onzeker. Erfelijkheid speelt een geringe rol, zowel wat betreft het ontstaan van de ziekte, als wat betreft het ontstaan van dementie bij Parkinson-patiënten. Daarnaast is er ook een mogelijke invloed van toxische factoren (milieu?).
Parkinsonsymptomen kunnen ook onstaan ten gevolge van aderverkalking in de hersenen (vooral in de witte stof en de 'basale kernen'). Deze vorm is doorgaans moeilijker te behandelen dan de ziekte van Parkinson in stricte zin.
Een vroegere CO-vergiftiging kan eveneens aanleiding geven tot de ziekte van Parkinson.
Verder kunnen vroegere hersenontstekingen, een zware hersenbeschadiging, een hersentumor of hersenbloeding een rol spelen.
Tenslotte kunnen ook bepaalde medicaties een aanleiding vormen. Vooral de zgn. neuroleptica, zoals Dogmatil, Largactil, Nozinan, Melleril en Haldol. Ook de nieuwe 'aspecifieke' neuroleptica zoals Solian, Zyprexa, Risperdal kunnen (minder vaak) parkinson-verschijnselen veroorzaken. Bij Seroquel zou dit haast niet het geval zijn.
Symptomen van de ziekte van Parkinson
- Ritmisch beven in rust. Het zgn. 'geldtellen' of 'pillendraaien'. Soms begint dit halfzijdig en verdwijnt het bij het uitvoeren van een beweging.
- Verminderde beweeglijkheid. Zoals: verminderd ogenknipperen, uitdrukkingsloos gelaat ('masker-gelaat'), verminderd automatisch meebewegen van de armen bij het gaan.
- Traagheid. Zoals: vertraagd in beweging komen bij het gaan (soms 'ter plaatse trappelen', alvorens te vertrekken), traag opstarten bij het antwoorden,...
- Stijfheid. Zoals: veralgemeende stijfheid, moeilijker draaien bij het neerliggen, niet neerleggen van het hoofd bij het platliggen, ...
- Verstoord looppatroon. Zoals: gebogen gang, kleine passen, gebogen knieën, achterover neigen of voorover buigen ('posturale instabiliteit'), soms niet kunnen stoppen wanneer men op gang is, en tenslotte frequente valpartijen.
- Spraakstoornissen. Zoals: onduidelijk, binnenmonds spreken, zonder veel stemkracht.
- Stoornis bij het schrijven. Zoals: steeds kleiner en beveriger schrijven.
- 'Autonome' verschijnselen (d.w.z. vanuit het onwillekeurige zenuwstelsel). Zoals: speekselvloed, vettige hoofdhuid, enz...
- Psychische stoornissen. Zoals: het soms evolueren naar een meer 'rigide' - weinig soepele - persoonlijkheid, soms dementering (meestal niet en zeker niet in het begin).
Onderscheid met andere soorten beven ?
- Toxisch-nerveus beven: fijn, onregelmatig beven vooral bij het uitvoeren van handelingen, wordt veroorzaakt door alcohol, andere drugs, schildklierstoornissen, aangeboren nervositeit,...
- 'Essentiële' tremor: vooral van het hoofd, bij een bepaalde houding van de handen (niet in rust). heeft niets met Parkinson te maken en verdwijnt dikwijls na het drinken van wat alcohol of het gebruik van Inderal.
- 'Klein-hersen-beven': is een aandoening van de kleine hersenen (practisch geen behandeling mogelijk).
Behandeling
- In het algemeen is het zeer belangrijk voor een Parkinson-patiënt om in beweging te blijven en systematisch oefeningen te doen om de verminderde beweeglijkheid en stijfheid tegen te gaan en om het reactievermogen aan te scherpen, eventueeel onder begeleiding van een kinesist.
- De eerste anti-Parkinson medicatie waren de zgn. 'anti-cholinergica', die vooral het beven tegengaan: zoals Disipal, Tremblex, Artane, Akineton,...
- Een grote doorbraak kwam in de zeventiger jaren. Dopamine, de stof die bij Parkinson onvoldoende voorradig is in de hersenen, kon worden toegediend onder de vorm van Prolopa (of de langer werkende Prolopa HBS) en Sinemet CR. Deze medicatie kan echter bijwerkingen hebben, zoals onwillekeurige bewegingen van hoofd en armen, hallucinaties en waandenkbeelden,...
- Producten die de gevoeligheid van de dopamine-receptoren in de hersenen verhogen, waardoor de dosis Prolopa of Sinemet kan verminderd worden: Parlodel, Permax, Comtan, Mirapexin, Requip.
- Producten die de afbraak van dopamine tegenhouden, zoals Eldepryl en Comtan.
- Amantadine (Amantan) is soms (tijdelijk) werkzaam tegen het beven.
- Operatieve behandelingen van Parkinson. Zoals: een stereotactische ingreep (gesloten hersenoperatie) tegen tremoren, en sinds enkele jaren ook voor de andere symptomen; of zogenaamde DBS ('Deep Brain Stimulation') t.h.v. thalamus en hypothalamus gaaft zeer goede resultaten. Medicatie-inname blijft echter noodzakelijk.
