Wat is multipele sclerose (MS)?
Multipele sclerose is een vaak voorkomende aandoening van het centrale zenuwstelsel, waarbij er zich meerdere ('multipele') ontstekingshaarden vormen in de hersenen en het ruggemerg. Dit wordt gevolgd door een aantasting van de bekleding van de zenuwbanen, waardoor er uiteindelijk verharde plekken ('sclerose') ontstaan. Het gevolg is dat er zich meerdere uitvalsverschijnselen (zie verder) kunnen ontwikkelen.
Het verloop van de ziekte is verschillend van persoon tot persoon en -
zeker in het begin - onvoorspelbaar. Alle symptomen kunnen, maar hoeven
niet aanwezig te zijn om MS te hebben.
Lees meer... MS en levenswijze
Voorkomen
Multipele Sclerose is de vaakst voorkomende aandoening van het centrale zenuwstelsel op jong volwassen leeftijd, althans in de noordelijke landen. Het komt bijv. veel meer voor in Scandinavië dan in Spanje. In België wordt het voorkomen geschat op 1 op 1000, wat maakt dat er ongeveer 10.000 bekende (en nog onbekende) patiënten zijn.
De eerste symptomen treden op rond de jongvolwassen leeftijd, dus tussen 20 en 40 jaar (gemiddeld 30). Een jongere leeftijd is mogelijk, maar jonger dan 10 is zeer zeldzaam. Boven de leeftijd van 50 jaar is eveneens uitzonderlijk.
MS-patiënten hebben een bijna normale levensverwachting. Het klinische verloop kan echter individueel sterk wisselend zijn. Veel patiënten kunnen practisch normaal functioneren en hebben alleen in periodes wat hinder van enkele opstoten. Anderen komen echter in een rolstoel terecht. Multipele sclerose verloopt meestal opstootsgewijs, met pauzes van wisselende duur. De ergst evoluerende vorm is de zgn. 'progressieve vorm', zonder merkbare opstoten maar met een bijna continue evolutie (vaak bij oudere patiënten).
Oorzaken van Multipele Sclerose
De eigenlijke oorzaak van multipele sclerose is nog niet met zekerheid bekend. In het verleden dacht men dat het ging om een infectie door een virus op jonge leeftijd, later aan een auto-immuunziekte (het aanmaken van antistoffen die zich tegen het eigen lichaam keren, in dit geval tegen de bekledingsstof van de zenuwbanen, het 'myeline'). Thans opteert men voor een samenspel van beide factoren. Erfelijkheid zou hierbij een (geringe) invloed hebben.
Symptomen van Multipele Sclerose
- Het eerste symptoom is dikwijls een ontsteking van de oogzenuw ('neuritis optica' of 'retrobulbaire neuritis'). Er ontstaan gezichtsstoornissen, tot bijna-blindheid aan één oog. Soms kunnen beide ogen opeenvolgend worden aangetast. Bijna altijd herstelt het gezichtsvermogen zich spontaan (gedeeltelijk of volledig).
- Dubbelzien, wat wordt veroorzaakt door een ontstekingsletsel in de hersenstam.
- 'Trigeminusneuralgie', of zenuwpijnen in het aangezicht. Kan ook een vroeg teken van MS zijn.
- Gevoelsstoornissen. Een verminderd gevoel in armen en benen (soms in het gelaat), tintelingen, gevoel van op watten te lopen, stoornissen in warmte- en koudegevoel, een gevoel alsof er een elektrische stroom door de rug naar de benen loopt wanneer men de nek voorwaarts buigt (Teken van L'Hermitte).
- Coördinatiestoornissen. Onhandigheid, naast een voorwerp pakken, geen controle over fijne bewegingen van handen en voeten.
- Evenwichtsstoornissen. Instabiliteit bij het gaan en staan, breedsporige gang ('dronkemansgang').
- Spraakstoornissen. Gekapte, gesaccadeerde spraak. (Dit en de twee vorige symptomen hebben te maken met de beschadiging van de zenuwbanen in en naar de kleine hersenen).
- Blaasstoornissen. Incontinentie, maar ook moeilijk of niet kunnen plassen. (Soms ook moeilijkheden met de stoelgang, door verstopping).
- Seksuele functiestoornissen. Erectie-en ejaculatiestoornissen bij de man en anorgasmie bij de vrouw.
- Abnormale vermoeidheid. Komt veel voor en is één van de meest onderschatte problemen bij deze aandoening. Wordt vaak door de omgeving niet begrepen.
- Verlammingen. Deze kunnen in het begin vooral de benen treffen, later soms ook de armen. Het gaat hier om zgn. 'hypertone' verlammingen, d.w.z. er treedt niet zozeer verslapping van de spieren op, maar een verstijving die steeds erger wordt. Patiënten kunnen in wisselende mate verlamd geraken. Ook nachtelijke schokken ('ruggenmergautomatisme') en krampen kunnen voorkomen. Uiteindelijk kan het lopen onmogelijk worden en is een rolstoel noodzakelijk.
- Psychische symptomen. Klassiek worden 'euforie' (een soort lege opgewektheid ondanks de ongemakken en de onzekerheid) en 'dysforie' (bedrukte stemming) beschreven. Vroeger dacht men dat MS geen gevolgen zou hebben op de intellectuele vermogens, maar recente onderzoeken spreken dit tegen.
Hoe wordt de diagnose van MS gesteld ?
In de eerste plaats luistert de neuroloog naar de klachten van de patiënt en doet hij een onderzoek naar klinische tekens. Dit kan een diagnose mogelijk of waarschijnlijk maken. Pas in tweede instantie volgen een aantal aanvullende onderzoeken, zoals:
- het zoeken van beschadigingen op hersenniveau, naast eventuele aantasting van het ruggenmerg
- het onderzoeken van het ruggenmergvocht (lumbaalpunctie), wat nog steeds de sleutel vormt tot een definitieve diagnose
- NMR of MRI-scan
- 'evoked potentials'-onderzoek, waarbij men metingen doet naar de reaktie van de hersenen op uitgezonden prikkels.
Behandeling
- In het algemeen: vermoeidheid, stress, zonlicht en warmte vermijden.
- Vermoeidheid kan soms bestreden worden met het anti-parkinson middel Amantan.
- Spasticiteit kan worden behandeld met Lioresal, Sirdalud en/of Dantrium.
- Kinesitherapie in al zijn vormen, ADL-training voor de meer gehandicapte patiënten.
- De MS-opstoten worden behandeld met de ACTH-kuur ('Synacthen') of de Prednisone-kuur ('Medrol'). Bij hoge dosissen best een behandeling in het ziekenhuis, wegens de mogelijke nevenwerkingen.
- Sinds 1997 is er in ons land een preventieve behandeling met Interferon mogelijk, waardoor het aantal opstoten met gemiddeld 30% zou dalen. Er is terugbetaling voorzien voor deze dure medicatie, die echter aan strenge voorwaarden gebonden is: Betaferon, Rebif, Avonex.
- Copaxone of glatirameeracetaat is een alternatief (bij het niet verdragen van Interferon).
Lees meer over Multipele Sclerose en zwangerschap
