Wat is een CVA (beroerte)?
Een 'Cerebro-Vasculair Accident', ook 'beroerte' genoemd, is een plotse aandoening van de hersenbloedvaten, waarbij we onderscheiden:
- de hersentrombose
- de hersenembolie
- de hersenbloeding
- de bloeding onder de hersenvliezen
De verschillende vormen van CVA
1. De Hersentrombose
Een hersentrombose ontstaat doordat er een bloedklonter of 'trombus', vanuit de halsslagader meestal, wordt afgeschoten en die zo één van de grotere of kleinere hersenbloedvaten vertopt: het achterliggende hersengedeelte komt dan zonder zuurstof te zitten en sterft af (men noemt dit een 'herseninfarct'). Hoe groter het bloedvat dat afgesloten is, hoe groter het infarct. Dit laatste betekent niet dat er overeenkomstig een even grote neurologische uitval is, want dit hangt o.a. af van de ligging van het infarct. Bijvoorbeeld recht op een motorische zone geeft dit een verlamming, juist buiten een motorische zone geeft dit geen verlamming.
Symptomen:
- Verlamming, geheel of gedeeltelijk, van één gelaatshelft en één lichaamshelft (tegenovergesteld aan de plaats van het herseninfarct: zo geeft een herseninfarct links een verlamming van de rechter lichaamshelft en omgekeerd).
- Halfzijdige gevoelsstoornissen aan de kant van de verlamming.
- Soms gezichtsuitval aan de kant van de verlamming.
- Soms spraakstoornissen ('afasie'), bij rechtshandigen als de linker hersenhelft is aangetast.
- Soms stoornissen van het lichaamsschema en ontkennen van de verlamming ('negelect'), vooral bij linkszijdig verlamden.
- Bij een trombose van de hersenstam zien we symptomen als duizeligheid en echte draaiduizeligheid, dubbelzien, spraak- en slikstoornissen. Een groot hersenstaminfarct verloopt dikwijls fataal.
- Bij een trombose van de kleine hersenen zijn er evenwichtsstoornissen, coördinatiestoornissen en spraakstoornissen.
- Afhankelijk van de getroffen plaats in de hersenen zijn er verschillende uitvalsverschijnselen: bijvoorbeeld defecten in het gezichtsveld (bij een trombose in de buurt van het gezichtscentrum), rekenstoornissen, geheugenstoornissen, karakteriële stoornissen, enz.
- Wat veel voorkomt bij een CVA is emotionele instabiliteit, met bijv. vlugger huilen 'om niets' of plotse woede-uitbarstingen.
- Bij een hersentrombose is het bewustzijn zelden ernstig gestoord, tenzij bij een trombose van de hersenstam.
- Afhankelijk van de duur van de symptomen bij een CVA, spreken we van een CVA (langer dan 24 uur) of een TIA (minder dan 24 uur). Dikwijls gaan korte TIA's vooraf aan een trombose: kortdurende blindheid op één oog ('amaurosis fugax'), kortdurende verlammingen, kortdurende uitval anderzijds.
2. De hersenembolie
Dezelfde symptomen als bij een hersentrombose, maar de bloedklonter komt hier van het hart, meestal veroorzaakt door hartritmestoornissen.
3. De hersenbloeding
De symptomen bij een hersenbloeding zijn dezelfde als bij een trombose, maar doorgaans veel ernstiger, afhankelijk van de ligging en de grootte van de bloeding. Het bewustzijn is gestoord, tot coma toe en vaak is er een dodelijke afloop. Ook zijn er tekens van overdruk in de schedel: hoofdpijn in het begin, bewustzijnsdaling, hoge bloeddruk, trage pols, pupilverschil en braken. Heel vaak is bij een grote bloeding een neurochirurgische ingreep, onder de vorm van een schedelboring, noodzakelijk. Soms gaat het ook om kleinere bloedingen in het inwendige hersenkapsel, met toch langdurige revalidatie tot gevolg.
Een aparte vorm van hersenbloeding is de grote diffuse hersenbloeding ('hemorrhagia cerebri'), die doorgaans binnen de 24 uur dodelijk verloopt.
4. De bloeding onder de hersenvliezen (arachnoidale bloeding)
Kenmerken:
- Treft meestal jonge mensen.
- Gebeurt plotseling, soms bij een inspanning.
- Hoofdpijn en tekens van hersenvliesprikkeling: nekstijfheid.
- Tekens van overdruk binnen de schedel: braken en sufheid.
- Eén op drie patiënten overlijdt meteen.
- Oorzaak: gebarsten zwakke plek op een slagader aan de hersenbasis ('aneurysma') of bloeding uit een vaatkluwen ('arterioveneuze anomalie').
Indien de patiënt de eerste dag overleeft kunnen er vaatfoto's van de hersenen gemaakt worden om de weke plek op te sporen en de operatie voor te bereiden.
Er wordt geopereerd als de patiënt nog een behoorlijke conditie heeft (niet comateus is), en het aneurysma dat gebloed heeft technisch bereikbaar is. Op zich is deze operatie gevaarlijk, maar een tweede bloeding afwachten houdt doorgaans meer vitale risico's in.
In afwachting van de operatie moet de patiënt verpleegd worden in een rustige omgeving (geen bezoek), met strenge bloeddrukcontrole en mag hij geen inspanningen doen.
Naast de operatie die bestaat in clipping van het aneurysma, kan men tegenwooedig in bepaalde gevallen door catherisatie de weke plek opvullen met stukjes plastic (het zogenaamde 'coiling').
Voortekens van een CVA...
- Kortdurende verlammingen halfzijdig (TIA's).
- Kortdurende gevoelsstoornissen halfzijdig.
- Kortdurende spraakstoornissen, duizeligheid, gezichtsveldstoornissen, dubbelzien, enz.
- Kortdurende blindheid op één oog (de oogslagader takt namelijk als eerste af van de halsslagader...).
Oorzaken en risicofactoren
- Enige familiale aanleg.
- Hoge bloeddruk en verhoogde cholesterol.
- Roken.
- Overgewicht, te weinig beweging.
- Diabetes.
Behandeling van het CVA
1. In de acute fase
- Bij aankomst in het ziekenhuis spoed-CTscan van de hersenen ter uitsluiting van een bloeding. Onder bepaalde stricte voorwaarden kan een poging ondernomen worden om de klonter op te lossen ('trombolyse') door middel van rtPA, Actilyse. Statistisch vermindert dit de kans op invaliditeit en de graad van invaliditeit op lange termijn. De keerzijde van de medaille is een verhoogde kans op bloeding in het ontstane infarct, daarom gelden er strenge exclusiecriteria. Tevens dient de procedure gestart te worden ten laatste 3 uur na het ontstaan van de symptomen. Voorafgaand 'informed consent' met de patiënt is eveneens een voorwaarde.
- Volgen van de belangrijkste parameters op de 'stroke unit': bewustzijn, ademhaling, frekwente bloeddrukmeting en correctie, pupillen, controle op cardiale ritmestoornissen en correctie, zuurstof-saturatie, glycaemie, ...
- Vochtregulatie, Aspegic intraveneus bij aankomst, later heparines met laag moleculair gewicht. Bij cardiale embolieën: Marcoumar.
- Onderzoeken tijdens de eerste dagen:
- EEG om de hersenfunctie te beoordelen en om epilepsie als verwikkeling te ontdekken.
- Duplex halsvaten om eventuele vernauwingen in deze halsslagaders te ontdekken en zo nodig te opereren in een later stadium. Eventueel bij twijfel of bij operatieve indicatie: NMR-angio.
- Cardiologisch nazicht.
2. In de latere fase
- Nadruk op revalidatie: zowel motorische revalidatie door kine, spraakrevalidatie door de logopedist, cognitieve en motorische ergotherapie.
- Contracturen vermijden of functioneel maken, spitsvoet vermijden.
- Decubitus voorkomen en eventueel verzorgen.
- ADL-training ('Activiteiten van het Dagelijks Leven').
- Psychische en sociale begeleiding.
- Medicatie: naast asperinederivaten tegen nieuwe klontervorming, eventueel Persantine, naargelang het voorschrift van de arts. Marcoumar bij embolieën. Bij bepaalde indicaties Plavix in plaats van aspirine.
- Bij een ernstige vernauwing van de halsslagader kan een operatie voorgesteld worden, waarbij dit bloedvat wordt uitgeruimd. Eens een bloedvat helemaal dichtzit kan het niet meer uitgeruimd worden. Hierbij dienen voor- en nadelen te worden afgewogen.
